Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) icon

Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961)



НазваниеMaarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961)
Дата конвертации23.09.2012
Размер190.55 Kb.
ТипДокументы
1. /num12.docMaarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961)


Maarif-isleri №12 (50)       ДЕКАБРЬ, 2003 с.


Шевкъий БЕКТОРЕ (1888 - 1961)


1888 сенеси декабрь 26-да узакъ Романияда, иджретликте къалгъан оджа къорантасында къырымтатар халкъынынъ атешюрек шаири, фааль маарифчиси Шевкъий Бекторе дюньягъа келе. Бираздан сонъ къорантасы Тюркиеге авуша. Башлангъыч тасильни Хаймана кой мектебинде ала. 1912 сенеси Шевкъий Истанбулда диншынаслыкъ (религиеведение) факультетинде окъуй. Балкан дженкинде иштирак эте.

1909 сенеси Шевкъий Бекторе Къырымгъа келип, къырымтатар халкъ агъыз яратыджылыгъы ве этнографиясыны огрене. Айны вакъытта, кой мектебинде оджалыкъ япа. 1-нджи джиан дженкинден сонъ, белли бир вакъыт Дагъыстанда, Тюркменистанда яшай. 1920 сенеси Акъмесджитте онынъ "Эргенекон" адлы шиирлер джыйынтыгъы чыкъа. 1932 сенеси шаир миллетчиликте къабаатлана ве шундан сонъ омюрининъ он йылыны тюрмеде кечире. Тюрьмеден чыкъкъан сонъ Озьбекистангъа келип, халкънен берабер сюргюнлик истирапларыны чеке. 1948 сенеси шаир экинджи кере тоталитар системнинъ къурбаны ола - бу сефер сувукъ Сибирьге сюргюн этиле. 1956 сенеси къорантасынынъ ярдымынен Тюркиеге къайтып, 1961 сенеси Истанбулда вефат эте.

Шевкъий Бекторенинъ маариф саасында япкъан хызметлери де буюктир. Онынъ 1923-1927 сенелери чыкъаргъан "Татарджа сарф ве нахв", "Татар элифбеси", "Тюркмен тилининъ сарфы" киби дерсликлеринден о девирде оджалар кениш файданландылар. Шаирнинъ иджады бугунь де оджаларымыз ичюн ильхам чокърагъы олабиле. Сюргюнлик девринден сонъ Шевкъий Бекторенинъ эсерлери ве онынъ акъкъында чешит макъалелер "Янъы дюнья" газетасы ве "Йылдыз" меджмуасынынъ саифелеринде басылдылар.

Ayt, Catırtav!

Ayt, Catırtav, sırınnı, coqmı derdin?
Bekcisisin bu yerde bir qudretnin.
Suyrip cıqtın koklerge, aq bulutqa,
Tanışsın sen bu eski, oksuz yurtqa.
Kop yaşadın, kop kordin, kop cektin belki,
Sen bir tilsiz tarihsın – en evelki.
Neler otti başından, kop yaşından,
Qaysı izni sorayım aq taşından?
Ağac kesip tavından yurtlar qurğan,
Kimdi sende burunğı iş buyurğan?
Koz yaşınmı başında ağarğan tuman?
Yazda, qışta munsirep, burkurep turğan.

Başın, sacın ağarğan, ne keder kordin?
Qayday qayğı, qay dertmen dertlenip yurdin?
Qay bulutlar qarartıp, yuregin yaqtı?
Qay qollarman silindi başınnın bahtı?
Kim baltalap tavınnı yaqıp yıqtı?
Qurtborunni kim qıstap, tarğa tıqtı?
Yureginde ot barmı, tutunin cıqa?
Eruvin yoqmı ken kokte, ne canın sıqa?
Kuntuvuştan koc etip, tobenden otken,
Kolgene qonıp, kop vaqıt tınışlap ketken.
Bitsin derdin, tukensin, bir nefes al,
Menim dertli halqımnın bağrında qal!

Qırım icun

Ah! Ey, yeşil ada, ey, ana yurdu,
Parcalarken seni şimalnin qurdu,
Nerde? Yoqmı bugun bir altın ordu,
İmdatqa qoşsın, isterim qana?

Benzetirim seni sacılan ‘ah’a,
Quturan dalğalı Bahri Siyaha*,
Oksuzsin, esirsin de şimale,
İnlersin, faqat dinleyen qana?

Altın destanlı kunlerin vardı,
Guneşin bir melek gibi doğardı,
Lakin zulumlarle sacın ağardı,
Menqibeni* yazıp, soyleyen qana?

Ey, Vatan, ey, ana! Ulusın,
ulu,Her koşen qaraman, şeitle tolu.
Bilirim sendedir cennetin yolu,
Gidip de, oğruna can veren qana?

1917 s.Bahri Siyah – Qara deniz Menqibe – epos, efsane.



Къарасувбазарда биринджи миллий группа

Якъында Къарасувбазардаки Къабурчакъ (Мичурино) коюнинъ "Колосок" бала багъчасында "Мелевше" адлы къырымтатар миллий группасы ачылды. Шуны къайд этмели ки, Къарасувбазар районы боюнджа бу биринджи къырымтатар миллий группасыдыр. Онынъ ачылувы мунасебетинен бала багъчасында тантаналы байрам олып кечти. Байрам башында дуа окъулгъан сонъ, балаларны, оларнынъ ана-баба ве тербиеджилерини бир чокъ мусафирлер хайырладылар. Къарасувбазар район девлет мемуриетининъ реиси, КъМДж Юкъары Шурасынынъ депутаты Альберт Кангиев, кой головасы Юнус Джапаров, КъМДж ЮШ депутаты Ресуль Велиляевнинъ ярдымджысы Эскендер Ильясов, ерли "Маарифчи" джемиетининъ азасы, район шурасынынъ депутаты Сейяре оджа Аширова ве башкъалар сёзге чыкъып, миллий группанынъ ачылгъаныны шерефледилер. Мусафирлер балаларгъа бахшышлар бердилер. Джумхуриет "Маарифчи" джемиетининъ меркезий идаре азасы Сейран Сулейман чыкъышта булунаракъ, миллий группанынъ ачылувы тек къарасувбазарлылар ичюн дегиль де, эр кес ичюн къуванчлы бир вакъиа олгъаныны къайд этип, "Маарифчи" адындан балаларгъа ве оларнынъ тербиеджиси Махфуза Аджымамбетовагъа керекли къулланма ве язув-сызув такъымларыны багъышлады.

Байрамда балалар шиир, йыр ве оюнлардан ибарет шенъ концерт программасыны косьтердилер. Ерли "Хатырша Сарай" адлы аиле фольклор ансамблининъ иджраджылары Абляз агъа Зинадинов, Дилявер Зинадинов ве онынъ огъуллары Оманнен Бекир мусафирлерге къырымтатар халкъ йырларыны багъышладылар.

Шуны къайд этмели ки, бала багъчасында къырымтатар группасы ичюн айырылгъан ода гъает дюльбер, джыйыныкълы, ве энъ муими миллий аньанелеримизге коре донатылгъандыр. Оданынъ диварларында миллий байрагъымызны, Къуран-ы Керимден сурелерни, орьнекли килимни, ана тилимизде языларны корьмек мумкюн. Оданынъ бир кошесинде исе ана-бабалар тарафындан япылгъан балабан сед де бар. Миллий группагъа къатнайджакъ 15 баладан исе экиси рус баласы. Байрам куню олар эписи миллий урба кийгенлер.

Байрамда кой къартлары адындан чыкъышта булунгъан Сейдамет агъа: "Дженктен эвель Къырымда яшагъан эр бир миллетнинъ векили къырымтатарларнен къырымтатарджа лаф эткенини яхшы хатырлайым. - деди. - Амма шимди Къырымгъа къайтып кельгениме мына он беш йыл олаята, шу вакъыт ичинде руслардан къырымтатарджа лаф эткенлерини бир кере биле эшитмедим. Бир къач йыл эвельси исе бизим джемаатчылыгъымыз койнинъ бала багъчасында миллий группаны ачмакъ меселесини котергенде ерли акимиет бу теклифни дикъкъаткъа алмагъа биле истемеди. Чокъ шукюр, вакъыт денъише ве шимди бала багъчамызда эвлятларымыз тербиени озь ана тилинде аладжакълар. Оларнынъ арасындан эки рус баласы да бизим тилимизни огренеджеклер".

Иште, Къараусвбазарда чокътан эвель ачыладжакъ олгъан миллий къырымтатар группасы бу йыл ачылды. Не исе де, акъикъат озь ерини тапты. Огде даа чокъ ишлер бар. Биз, шу топракънынъ догъмуш эвлятлары, даа чокъ янъы миллий группаларны, сыныфларны, мектеплерни ачмакъ керекмиз. "Мелевше" адлы миллий группагъа исе башкъа группаларгъа нумюне олмасыны тилеймиз. "Мелевше"ден чыкъаджакъ балалар шу койдеки мектепнинъ къырымтатар сыныфына барып, ана тилинде тасилини девам этеджеклерине умют этемиз.

С. СУЛЕЙМАН.

Шеэр мектеплерининъ аттестациясы

Декабрь 1-12 куньлери Акъмесджит шеэрининъ мектеплеринде аттестация олып кечти. Мектеплерде фенлернинъ, шу джумледен къырымтатар тили ве эдебияты фенининъ окъутылувы насыл дереджеде алынып барылгъанына къыймет кесильди. Аттестация Тасиль назирлиги ве КРИППОнынъ усулджылары тарафындан кечирильди. Вазифем боюнджа шеэрнинъ 28, 29, 21, 15, 37 ве 6-нджы мектеплеринде булундым, оджаларнен корюшип, дерслерни зиярет эттим.

Бу мектеплерде къырымтатар тили фени насыл огретиле, деген суаль пейда олабиле. Биринджиде, шеэр методкабинетининъ усулджысы Л. Тохтарованынъ реберлигинде йылда алты кере оджалар ичюн семинарлар тешкиль олуна. Семинарларда оджалар озь теджрибелеринен, усулларынен пайлашалар, керекли методик ярдым алалар.

Л. Тохтарова Акъмесджит шеэри ичюн 2003-2007 йыллары умумтасиль муэссиселеринде къырымтатар тилинде окъутылгъан сыныфларнынъ агъыны кенълештирюв Программасыны ишлеп чыкъты. Бу программа эсасында 2003-2004 окъув йылларында Акъмесджитнинъ 14, 28 ве 15-нджи мектеплеринде къырымтатар сыныфлары ачылмакъ керек эди. Амма олар аля бу куньгедже ачылмадылар.

Шеэрнинъ 3 ве 38-нджи мектеплеринде усулджылар къырымтатар балалары арасында сорав кечирдилер. "Сенинъ къорантанъда окъутувнынъ къырымтатар тилинде алынып барылмасына насыл бакъалар?" деген суальге респондентлернинъ 50 файызы мусбет, 30 файызы первасыз ве 20 файызы менфий бакъкъанларыны бильдирдилер.

Энди исе тасиль идаресининъ берген малюматларыны бакъайыкъ: шеэр мектеплеринде къырымтатар талебелерининъ сайысы - 4679. Олардан 1248 талебе ана тилини фен оларакъ, 1620 талебе факультатив шеклинде огрене. Къырымтатар тилини огренмеген талебелернинъ сайысы -1811. Мектеплерде ана тили дерсининъ берильмесини ана-бабаларнынъ 57 файызы, окъутув ана тилинде алынып барылмасыны исе 4 файызы истей.

Акъмесджитнинъ 4, 11, 28, 29, 42-нджи мектеплеринде окъугъан талебелернинъ 20 файызы къырымтатардыр. Шу мектеплерде къырымтатар сыныфларынынъ олмагъаны эпимизни тюшюнджеге далдырмалы. Ана-бабаларнынъ 57 файызы ана тили дерсининъ берилмесини истей экен, айса, шеэрде 1811 талебемиз ана тилини не ичюн огренмей къала? Не ичюн 1620 талебемиз озь тувгъан тилини факультатив огрене? Факультатив не олгъаныны эпимиз яхшы билемиз - бала дерске истесе бара, истемесе бармай. Мында месулиет, баалар къоюв, бильги деген шейлер ёкъ.

Шеэр мектеплерининъ аттестациясы джумлемизге - мектеп, ана-баба ве джемаатчылыкъкъа - миллий сыныфларны ачув огърунда даа чокъ чалышмакъ, бирликте арекет этмек керек олгъаныны тасдикълады.

М. АЛИДИНОВА.
КРИППО къырымтатар тилинде тасильни инкишаф эттирюв лабораториясынынъ мудири.


Къалай мектебинде кергин вазиет

Бугуньки куньде къырымтатар миллий мектеплерининъ маддий-техникий джеэттен теминленюви гъает аджыныкълы алда олгъаны акъкъында чокъ языла, айтыла. Къырымтатар мектеплерининъ чокъусы эски биналарда ерлешкенлер, оларнынъ озь спортзаллары, устаханелери, ашханелери ёкъ, сыныф одалары окъув ваталарынен керекли дередже донатылмагъан. Бу меселелер тек миллий мектеплерде чалышкъанларны дегиль де, эпимизни раатсызландырмалы.

Кеченде Джанкой районы Къалай 1-3 дереджели умумтасиль миллий мектебининъ мудири Нариман Решитов "Маарифчи" джемиетининъ реберлигинен корюшип, озь мектебинде юзь берген хавфлы вазиети акъкъында тафсилятлы информайия берди. Меселе шунда ки, бу йыл мектепте спорткомплекси ве устаханелер къурулмакъ керек эди. Амма девлет бу ишни финансирлемегени ичюн, иш япылмады. Албу ки, бу меселелернен огърашкъан акимиет органлары бунъа сермия айыраджакъларыны ишандыргъан эдилер. Шундан себеп, мектепнинъ коллективи, ана-бабабалар, джемаатчылыкъ Рескомнац реиси С. Салиев, Миллий меджлис реиси М. Джемилев ве "Маарифчи" джемиетининъ реиси С. Каджаметованынъ адына мураджаат къабул этип, мектепке ярдым этмелерини риджа этелер. Мураджаат астында юзге якъын адам имза чекти. Н. Решитовнынъ берген малюматларына коре, келеджек сене мектепте спорт залы ве окъув устаханелерининъ къурулышы башланмаса, ана-бабалар артыкъ бош ишандырувларгъа инанмай, озь наразылыкъларыны бильдирип, демирёлны къапатув акциясыны башлайджакълар.

Мектепнинъ проблемлери йылларджа чезильмегени ичюн ана-бабалар адалетни адалетли ёлнен тапмагъан сонъ, иште, бойле кескин арекетлернен озь юрек ферьядларыны бильдирмек истейлер. Маарифчилер Къалай мектебининъ оджалары ве ана-бабаларынынъ талапларыны догъру, деп саялар ве акимиеттен мектепнинъ проблемлери амельде чезип башланылмасыны талап этелер. Къырымтатар мектеплерининъ инкишафына аякъ чалмакъ джерьяныны токътатынъыз. "Маарифчи"нинъ хаберлер болюги.

Мектепкедже тербие
Балалар багъчасында балалар зайыф окъугъанларынынъ себеплери


Джемиетимизнинъ шимдики заманнынъ шараитлеринде ахлякъий ве бедендже сагълам несильни тербиелев ве окъутув ишинде бала муэссиселерининъ хадимлери устюне буюк месулиет тюше. Бу меселелерни чезювде бала багъчалары биринджи дереджели роль ойнайлар. Чюнки баланынъ сагълыгъы ве умумий бильги инкишафынынъ темели мында къоюла. Балагъа тасиль бермек керек, лякин онынъ сагълыгъы ве организмининъ нормаль инкишаф этмесини даима къайгъырмалы. В.Н. Сухомлинский язгъаны киби, "дегерли акъыл эмегининъ менбасы онынъ чабиклигинде ве кергинлигинде дегиль де, онынъ догъру, яхшы тюшюнип-ташынып тешкиль этилювинде, эр тарафлы бедендже, интеллектуаль, эстетик джеэттен омюрге кечирилювиндедир".

Илим токътамай огге кете, аят бир ерде турмай. Джемиет эп юксек социаль сымарышлар бере. Мектеп кет-кете юксек талаплар къоя. Балалар мектепке кельгенде язмагъа, саймагъа ве окъумагъа бильмек кереклер. Бизим фикиримиздже, балалар багъчасынынъ баш вазифеси ялынъыз огретмек дегиль де, ильк-эвеля баланы тербиелемек ве онынъ мерагъыны инкишаф эттирмектир. Эбет, балалар муэссисесининъ бу меселелернинъ эписини чезмеге имкяны ёкъ. Инсан аятнынъ бутюн къурумынен шекиллене. Бу джерьянда инкишаф баш рольни ойнай. Бала муэссиселери озь балаларыны земаневий мектепнинъ янъы талапларына коре окъутмагъа, тербиелемеге тырышалар.

Акъмесджит шеэрининъ бала багъчаларында кечкен педагогик амелияты вакъытында, ана-бабаларнынъ эксериети балаларыны эджнебий тиллерни, компьютер бильгисини, оюн санатыны ве иляхрелерни огреткенлерини истегенлерини корьдим. Амма бойле тюрлю-тюрлю мешгъулиетлерден баланынъ оюнлар ичюн бош вакъты къалмай.

Меним козетювлерим шуны косьтердилер ки, бала саат докъузгъадже группасына келип, ялынъыз урбасыны денъиштирмеге ве сабалыкъ ашыны ашамагъа етиштире. Бундан сонъ мешгъулиетлер башлана. Мешгъулиетлер арасындаки къыскъа вакъыт ичинде балалар бир чешит фаалиеттен экинджисине кечип етиштирмейлер, бунынъ нетиджесинде оларнынъ менимсеви зайыф ола. Эписи мешгъулиетлерни кечирмек ичюн тербиеджилер кезмек, ашамакъ, кимерде исе юкъламакъ ичюн айырылгъан вакъытны къыскъартмагъа меджбур олалар. Бунынъ нетиджесинде балаларда ялынъыз джансызлыкъ дегиль де, бедений зайыфлыкъ пейда ола. Ашыкъып ашагъан ашлары яхшы азм олмай, нетиджеде балалыкътан ашкъазан хасталыгъы проблемлери пейда ола. Юкъусына тоймагъан бала юкъусыны уйледен сонъки мешгъулиетлер вакътында девам эте.

Мен сораштыргъан ана-бабалар балалары балалар багъчасындан эвге ёргъун къайткъанларыны айталар. Ьалалар багъчасынынъ умумий тасиль программасындан гъайры ана-бабалар озь баласыны даа бир де бир тёгерекке бермеге тырышалар. Даа пекинмеген бала организми бундан даа зияде ёрула. Нетиджеде бала мектепке азырлыкълы кете, амма окъув джурьянына лякъайд ола. Булар эписи илериде онынъ бутюн омюрине менфий тесир эте биле.

Меним педагогик амелиятымнынъ кетишатындаки козетювлерим шуларны косьтердилер:
1) балалар мешгъулиетлерде тез ёрулалар;
2) балалар багъчасында чокъ булунмагъа истемейлер;
3) мешгъулиетлерде дикъкъатсыз олалар.

Булар эписи балаларнынъ зайыф окъугъанларынынъ себебидир. Бойле вазиеттен чыкъув ёлларыны, меним фикримдже, балалар багъчасынынъ педагогик коллективи ана-бабаларнен берабер ашагъыдаки ёлларнен тапмалылар:
1) мешгъулиетлернинъ микъдарыны ве оларнынъ мевзуларыны энъ керекли дереджеге къадар сынъырламалы (нутукъ инкишафы, табиатшынаслыкъ, ресим сызув), амма чокъча информация бермек, амелият кечирмек;
2) балаларны оюнларда сынъырламаиакъ, оларнен ойнап огретмек;
3) аш ве юкъу вакъытлары режимине къатты риает этмек.

Белли психолог Л.С. Выгодский "балалыкъ чагъында эсас фаалиет - оюн фаалиетидир", деп язгъан эди. Меним педагогик амелият козетювлерим косьтере ки, балалар чокъусы вакътыны оюнларнен кечирмелилер. Яхшы окъумагъа олар мектепте ве илеридеки омюрлеринде даа етиштирирлер.

Э. Къаракъаш,
КъДМПУнинъ "Мектепкедже тербие" факультетининъ 4-нджи курс студенти.


Тасиль проблемлерининъ чезильмеюви яшларны раатсызлай

Декабрь 9-да Акъмесджитте "Наша Украина" Къырым джумхуриет яшлар коалициясы ве Къырымтатар яшлар меркези "тёгерек маса" отькердилер. Тасиль проблемлерине багъышлангъан ишбу "тёгерек маса"да Къырым алий окъув юртларынынъ студентлери, Тасиль назирлигининъ векили, КъДМПУнинъ ректоры профессор Ф. Якъубов, "Маарифчи" джемиетининъ реиси С. Каджаметова, "Наша Украина" блокунынъ Къырымдаки етекчиси В. Пробей-Голова ве дигер мусафирлер иштирак эттилер. Кунь тертибинде алий окъув юртларында чокъ расткельген къабарджылыкъ ве онъа нисбетен студентлернинъ мунасебети, студентлернинъ озь-озюни идаре этюв органларыны мейдангъа кетирюв, оджаларнынъ агъыр икътисадий вазиети (Полония, Чехия я да Эстонияда чалышкъан оджаларнынъ айлыкълары Украинада чалышкъан оджаларнынъ айлыкъларындан 6-10 кере зиядедир), четэль дипломларынынъ Украинада танылувы, тасильнинъ инкишафына девлет севиесинде маддий къолтутув, сонкъи вакъытта базы алий окъув юртларынынъ ректорларына акимиет тарафындан тазыйыкъ этюв алларынынъ сыкълашкъаны ве башкъа меселелер музакере этильди.

Алий окъув юртларында къабарджылыкъ меселеси этрафында къызгъын мунакъашалар олып кечти. Февзи Якъубов бу проблемнен насыл курешкенини, кеченде къабарджылыкънен огърашкъан оджаны университеттен къувып, онынъ меселесини махкемегедже еткиздиргенини бильдирди. Чокъ языкъ ки, бу проблемде базыда студентлернинъ озьлери де къабаатлылар. "Тёгерек маса"да эшиттигимиз малюматларгъа коре, студентлернинъ 63 файызы зачётны, имтианны я да сессияны яхшы тапшырмакъ ичюн оджагъа "бахшыш" я да пара (5-100 гривня) бермеге азырлар. Студентлернинъ 27 файызы къабарджылыкъкъа менфий бакъалар, 10 файызы исе бу акъта умумен бир шей бильмейлер.

"Тёгерек маса"да С. Каджаметова "Украина тасилинде миллий аспект" мевзусында чыкъышта булунып, Къырымда къырымтатар тилинде тасильнинъ вазиети, четэль дипломларынынъ танылувынен багълы проблемлер акъкъында айтты. Керчектен де, дипломларнынъ танылувы меселесине кельгенде Украина не ичюндир эхмаллыкъ япа. Албу ки, Авропа девлетлери севиесине котерильмек ичюн ишбу меселени де, девлетлерара узлашувлар имзалап, мытлакъа чезмек керек. "Тёгерек маса"ны "Наша Украина" Къырым джумхуриет яшлар коалициясынынъ башы Тарас Шамайда ве Къырымтатар яшлар меркезининъ ёлбашчысы Эскендер Бариев алып бардылар. Тасиль проблемлерининъ чезилювине яшлар да озь исселерини къошмакъ истегенлери алгъышкъа ляйыкътыр ки, оларнынъ ярдымынен бу проблемлер илериде даа тез чезилир, деп умют этемиз.

"Маарифчи"нинъ хаберлер болюги.


Шаир ве терджиманнынъ хаяллары

Бу йыл "Доля" нешриятында "Ашкъ хаяллары" ("Грёзы любви") адлы шиирлер джыйынтыгъы чыкъты. Шу джыйынтыкънынъ эмиети шунда ки, онда Къырым ханларынынъ рус тилине чевирильген шиирлери дердж олунгъан. Шиирлер юксек бедиий севиеде чевирильгенини къайд этмемек мумкюн дегиль. Чокъ языкъ ки, китапнынъ чыкъкъанына бир кунь къалгъанда терджимелернинъ муэллифи Сергей Дружинин эляк олды…

Декабрь 10-да Акъмесджиттеки И. Франко адына джумхуриет китапханесинде "Ашкъ хаяллары" китабынынъ такъдими олып кечти. Такъдимни С. Дружининнен бирликте "Гульшен хаяллары" ве онынъ девамы оларакъ чыкъаргъан "Ашкъ хаяллары" адлы китаплар узеринде чалышкъан, эски къырымтатарджа метнлернинъ сатыр терджимелерини азырлагъан, китапларгъа кирген эсерлерни сечип алувда ярдым эткен КъДМПУнинъ къырымтатар ве тюрк филологиясы кафедрасынынъ оджасы Нариман Абдульваап алып барды. О, С. Дружинин шаркъ ве ханлыкъ девири къырымтатар шиириетинен айрыджа меракълангъаныны, оларнынъ эсерлерини русчагъа чевирювде буюк теджрибеге малик олгъаныны айтты. Такъдимде классик шиириетимизден нумюнелерден гъайры, миллий аваларымыз янъгъырадылар.



Эдипнинъ юбилей акъшамы

Декабрь 12-де языджы ве журналист Закир Къуртнезир 70 яшыны толдурды. Бу мунасебетинен И. Гаспринский адына джумхуриет китапханесинде онынъ юбилей акъшамы олып кечти. Акъшамда юбилярнынъ адына чокътан-чокъ эйи сёзлер айтылды, юрек тёрюнден чыкъкъан хайырлавлар янъгъырады.

ТМУнынъ къырымтатар эдебияты кафедрасынынъ мудири, доцент Шевкет Юнусов, КъДМПУнинъ профессоры Исмаил Керимов, языджылар Ибраим Паши, Урие Эдемова, Валерий Басыров, акъшамны алып баргъан Аблязиз Велиев, журналист Рефат Ахтемов, "Йылдыз" меджмуасынынъ хадими Надир Къараманов, "Маарифчи" джемиетининъ идаре азалары Бейе Ильясова ве Месфер Ислямов, Къадын-къызлар лигасынынъ векили, эдипнинъ достлары ве бир чокъ дигер мусафирлер Закир Къуртнезирнинъ семерели иджады, эмексеверлиги, терджиманлыкъ ве дин окъувы ишлери саасында япкъан хызметлери акъкъында айттылар. Акъикъатен де, озь вакътында Наманган девлет педагогика институтыны битирип, мектеплерде оджалыкъ япкъан языджы Закир Къуртнезир бугунь де генч несилимизге маневий тербиев берюв огърунда баягъы ишлер япа. Онынъ азырлап чыкъаргъан "Къырымтатар эдиплери" адлы китабыны исе оджа ве талебелер десрлик оларакъ къулланалар.

Сайгъылы языджымыз Закир Къуртнезирге бойле юбилей акъшамларыны корьмек Алла-Таая даа чокъ кере насип этсин. Хайырлы яшлар олсун!



Оджаларнынъ китап рафына

"Несиллер эстафетасы"


Былтыр Къырым девлет-муэндис педагогика университетинде Акъмесджитте татар оджалар мектеби ачылгъанына 130 йыл толгъаны мунасебетинен "Несиллер эстафетасы" адлы джумхуриет ильмий-амелий конференциясы кечирильген эди. Бу конференцияда янъгъырагъан марузалар бу йыл "Доля" нешриятында джыйынтыкъ оларакъ дюнья юзю корьдилер.

КъМДж Тасиль назирлиги, КъДМПУ ве "Маарифчи" джемиети тарафындан чыкъарылгъан "Несиллер эстафетасы" джыйынтыгъы "Къырымтатар миллий тасилининъ тарихы", "Земаневий къырымтатар мектеби: проблемлер, тедкъикъатлар ве истикъбаллер", "Земаневий муитте миллий медениетнинъ аньанелери" киби къысымлардан ибарет.

Къырымтатар педагогикасы, медениети, тарихы, тасилимизнинъ эвельки ве бугуньки инкишафынен меракълангъанлар ичюн бу джыйынтыкъ къыйметли бир къулланма оладжакътыр. Джыйынтыкъ олгъаны-оладжагъы 100 нусхада чыкъты ве оны КъДМПУнинъ китапханесинде, И. Гаспринский адына джумхуриет китапханесинде ве "Маарифчи" джемиетининъ "Тасиль" меркезинде тапабилесинъиз.

С. СУЛЕЙМАН

"Сагъ олунъыз, тизе!"
(икяе)


Деминчик ашханеде хамырнен огърашкъан Алие тата эллерини пештималына сюртерек, азбаргъа чыкъты. Азбарда кучюк Акътабан копек ювасы янында серилип, сес-солукъсыз ята эди. Бирден кучелек еринден атылып турды да, азбаркъапы тарафкъа чапты. Къапы артында башта Энвер агъа, сонъ исе, даа он дакъкъа эвель бала багъчасынынъ азбарында ойнагъан Арзы корюндилер. Кучелек къувангъанындан къуйругъыны о якъ, бу якъ салландырды, огдеки акъ табанчыкъларыны котерди.

- Арзы, балам, Фатма тизенъ кельди, санъа догъгъан кунюнъе бир шей багъышлайджакъ ола, - деп ана къызыны элинден тутып, онынънен берабер эвге кирди. Акъайы Энвер исе Акътабанны эриштиререк, оны де башындан, де къуйругъындан тюртти, ойнатты.

Узун орьме сачлы къызчыкъ гузель донатылгъан софра башында отургъан тизесининъ янына барып, селямлашып, онынъ янындаки курьсюде яткъан къырмызы шеритнен байлангъан къутучыкъкъа козь ташлады.

Фатма тизе догъмушыны къучакълап, ал янакъларындан опип:
- Арзы, догъгъан кунюнъ хайырлы олсун. Балабан, акъыллы къыз ол, ананъа эр вакъыт ярджымджы ол, - деп къутучыкътан дюльберден-дюльбер къокъланы чыкъарып, онъа багъышлады.

Арзы къокълачыкъны элине аларакъ: "Спасибо, тизе!", - деди де, аман айланып, къокълачыкънен берабер озь одасына чапты. Алие тата козь къуванчы олгъан догъмуш эвлядынынъ бойле лафындан абдырады, утангъанындан, чырайы тюрленди. Ана шу дакъкъасы къызынынъ артындан барды:

- Балам, не олды? Фатма тизенъ узакътан келип, санъа догъгъан кунюнъе аджайип къокъла багъышлады. Онъа "спасибо" ерине "сагъ олунъыз" айтмайсынъмы? Мен "сагъ ол" айтмагъа санъа огреткен эдим де... - деп ана къызчыкъны баягъы тенбиеледи.

Арзы анасыны дикъкъатнен динълеген сонъ:
- Бугунь тербиеджимиз Наталья Ивановна: "Эр вакъыт незакетли олунъыз ве буюклерге, бир-биринъизге, - Арзы шу ерде башыны эгди, кокюс кечирди, сонъ анасына бакъып, - "Спасибо!" айтмагъа огренинъиз", деп айткъан эди. - деди.

Алие тата баласындан шу сёзлерни эшитип, озюни насылдыр къолайсыз дуйды. Ана эвлядына севги иле толу козьлеринен бакъты ве яврусыны озюнинъ джыллы къучагъына сарып алды:
- Сен, къызым, къырымтатарсынъ. Сенинъ озь ана тилинъ бар. Буны ич бир вакъыт унутма. Буюклерге "Сагъ олунъыз!" айтмагъа утанма. Бар, тизенъден афу сорап, тешеккюринъни тувгъан тилинъде бильдир, - деп ана насиат берди.

Арзы шу дакъкъада анасы айткъаны киби япты. Алие тата исе экинджи куню бала багъчасына барып, эвлядыны миллий къырымтатар группасына яздырды. Наталья Ивановна къаршы олса да, ана озь сёзюнден къайтмады.

С. СУЛЕЙМАН

Оджаларнынъ китап рафына
"Несиллер эстафетасы"

Былтыр Къырым девлет-муэндис педагогика университетинде Акъмесджитте татар оджалар мектеби ачылгъанына 130 йыл толгъаны мунасебетинен "Несиллер эстафетасы" адлы джумхуриет ильмий-амелий конференциясы кечирильген эди. Бу конференцияда янъгъырагъан марузалар бу йыл "Доля" нешриятында джыйынтыкъ оларакъ дюнья юзю корьдилер.

КъМДж Тасиль назирлиги, КъДМПУ ве "Маарифчи" джемиети тарафындан чыкъарылгъан "Несиллер эстафетасы" джыйынтыгъы "Къырымтатар миллий тасилининъ тарихы", "Земаневий къырымтатар мектеби: проблемлер, тедкъикъатлар ве истикъбаллер", "Земаневий муитте миллий медениетнинъ аньанелери" киби къысымлардан ибарет.

Къырымтатар педагогикасы, медениети, тарихы, тасилимизнинъ эвельки ве бугуньки инкишафынен меракълангъанлар ичюн бу джыйынтыкъ къыйметли бир къулланма оладжакътыр. Джыйынтыкъ олгъаны-оладжагъы 100 нусхада чыкъты ве оны КъДМПУнинъ китапханесинде, И. Гаспринский адына джумхуриет китапханесинде ве "Маарифчи" джемиетининъ "Тасиль" меркезинде тапабилесинъиз.



"Земаневий тасиль технологиялары"

Аньаневий назарие ве усулларгъа эсаслангъан земаневий тасиль системини янъы, земаневий технологияларсыз (компьютер, дистанцион тасиль ве иляхре) тасавур этмек мумкюн дегиль. Бугуньки девирде окъутув джерьянында земаневий технологияларны къулланмакъ - окъутувны даа зияде джанландырмакъ, фааллештирмек ве оны олдукъча семерели этмек демектир. Бу меселе алтмыш йыллыкъ дургъунлыкъта булунгъан ве шимди Феникс къушу киби янъыдан тирилеяткъан бизим миллий тасилимиз ичюн де пек муимдир. Шунынъ ичюн, педагогика илимлерининъ намзети М.А. Хайруддинов ве Э.Р. Аметова земаневий тасиль технологиялары акъкъында китап язып, оны оджа ве студентлернинъ дикъкъатына такъдим эткенлери озь вакътында япылгъан ве такъдирге ляйыкъ олгъан бир арекет демектир. Китап "Земаневий тасиль технологиялары", "Педагогик технологияларнынъ эсас принциплери", "Компьютер окъутувы", "Дистанцион окъутув" киби бир сыра къысымлардан, конкрет тевсие ве илявелерден ибареттир. Китаптаки малюматлар окъуйыджыларгъа олдукъча саде, анълайышлы тарзда бериле.

"Земаневий тасиль технологиялары" китабы муэллифлернинъ эсабына 1000 нусхада "Тарпан" нешриятында чыкъты. Китапны эльде этмек истегенлер оны "Маарифчи" джемиетининъ "Тасиль" меркезинде (тел.: 23-25-96) сатын алабилелер.

С. СУЛЕЙМАН


IRD АМЕРИКА ДЖЕМИЕТИНИНЪ ХАЙРИЕ ЯРДЫМЫ


2003 сенеси август айында къырымтатар тасиль хадимлерининъ "Маа-рифчи" джемиети IRD Америка джемиетинден гуманитар ярдымы оларакъ 125 чувал ешиль нохут алды.

Бу нохут 17 мектеп, 3 балалар багъчасы ве 15 джемаат ве медений тешкилятлары арасында такъсимленди.

Мектеп ашханелери ве мектепкедже тербие муэссиселерининъ ашханелери вастасынен нохут менюгъа кирди ве оны 5000-ден зияде мектепли ве балалар багъчаларынынъ балалары истимал эттилер.

2003 сенеси ноябрь айында исе "Маарифчи" джемиети IRD джемие-тинден ярдым оларакъ 160 чувал урба ве 24 чувал аякъкъап алды.

Урба 5 тешкиляткъа ве 30 мектепке берильди. Оларнынъ вастасынен бу гуманитар ярдымы мухтадж олгъан 7123 талебе, балалар багъчаларынынъ балаларына ве эалиге берильди.
Аякъкъап 24 мектеп талебелерининъ арасында такъсимленди, оларнынъ вастасынен исе гуманитар ярдымы 670 мухтадж талебе ве буюк яштаки адамларгъа берильди.
"Маарифчи" джемиети ве Интернешнл Рилиф энд Дивелопмент хайрие джемиети мухтадж балаларгъа ярдым косьтергенлери ичюн гуманитар ярдымы косьтерильген тешкилят ве айры шахыслар озь миннетдарлыкъла-рыны бильдирип, тешеккюр мектюплери язалар.

Шуны къайд этмеге истер эдик ки, биз регионларгъа баргъанда пек чокъ балалар урба ве аякъкъаплары олмагъаны себебинден мектепке барып оламагъанларыны корьдик. Биз, гуманитар ярдымны бу вазиетни ве мектеп мудирлерининъ риджаларыны эсапкъа аларакъ, пайлаштырмагъа тырыштыкъ.

"Маарифчи" джемиети мезкюр лейхада иштирак этип, гуманитар ярдымны топлап бизге етиштирген инсанларнынъ эписине тешеккюрлер бильдире.

"Маарифчи" тешкилятынынъ, шу джумледен Къарасувбазар (реиси Надиле Асанова), Кефе (реиси Шерфезаде Сеитибрагимова), Акъшейх (реиси Петие Абдурешитова), Первомай район (реиси Беян Велишаева) болюклери гуманитар ярдымны пайлаштырув меселесине гъает месулиетли янашкъанларыны да къайд этмели. Булгъанакъ кой мектеби (мудири Усние Асанова), Джанкой районындаки Джургъун мектеби (окъув ишлери мудири Шефикъа Ильясова) бу иш узериндеки ресимлер иле тафсилятлы эсабатларны такъдим эттилер. "Маарифчи" джемиети оларгъа бу ишлери ичюн озь миннетдар-лыгъыны бильдире.

Эльвира ДАГАДЖИЕВА,
"Маарифчи" тешкиляты лейхасынынъ менеджери.


"Йылдыз"нынъ 6-нджы санында

"Йылдыз" меджмуасынынъ бу йыл сонъки чыкъкъан санында окъуйыджылар бир чокъ меракълы ве айдынлатылгъан мевзуларнынъ чешитлилигинен айырылып тургъан материалларнен таныш олабилелер. Меджмуанынъ биринджи саифесинде Мустафа Джемилевнинъ 60 йыллыгъы мунасебетинен Къырымтатар Миллий Меджлисининъ хайырлавы басыла.

"Хатырлавлар. Корюшювлер. Субетлер" рубрикасы астында окъуйыджынынъ дикъкъатына озьбек эдиби Усман Азимнинъ "Узакъ сагълыкълашувлар" адлы эссеси теклиф олуна.

Озь омрюнинъ энъ семерели къысмыны Къырымда кечирген белли украин шаири Леся Украинканынъ "Шотланд къыралы Роберт Брюс" адлы дестаны къырымтатар тилинде Юнус Къандымнынъ терджимесинде бериле.

Нариман Сеиягъяевнинъ "В. Вернадский адына ильмий китапханеде булунгъан къырымтатар ве тюрк тарихы, эдебиятына аит материаллар" эм де Найле Валиеванынъ "Зынджырлы медресе - Шаркъ мимарджылыгъынынъ нумюнесидир" адлы макъалелери къырымтатар филология факультетлеринде окъугъан студентлерге айрыджа меракълы олур, деп беллеймиз.

"Эдебиятшынаслыкъ ве эдебий тенкъит" рубрика астында берильген макъалелерде шаир Абибулла Одабашнынъ "Алтын ярыкъ" дестаны, шаир Ыргъат Къадырнынъ аяты ве 20-нджи асырнынъ 70-80 сенелеринде яратылгъан несир эсерлер акъкъында сёз юрютиле.

Къырымтатар тильшынаслыгъы иле меракълангъанларгъа Ахтем Мазиновнынъ "Юнан ве итальян лексикасынынъ къырымтатар тилине келип кирмесининъ ёллары ве усуллары" адлы макъалесини теклиф этемиз.

Сонъки вакъытларда балалар ичюн яратылгъан окъунакълы эсерлер пек аз язылды. Шунынъ ичюн, меджмуада бу сефер балалар ичюн икяелер эм де "Джез къалпакълы чёчамий" адлы пьеса берильгени алгъышкъа ляйыкътыр.

Сафтер Нагаевнинъ "Терен тамырлар" макъалесинде санатшынаслыкъ намзети Исмет Заатовнынъ "ХХ асырда къырымтатар тасвирий ве манзаралы-амелий санаты" адлы монографиясы акъкъында айтыла. Меджмуа "Хайырлаймыз", "Эдебий такъвим" ве кечкен сене "Йылдыз"да дердж олунгъан бедиий эсерлер ве макъалелернинъ библиографиясы иле екюнлене.

Миллий меджмуа ве газеталарымызгъа абуне олмагъан олсанъыз, шу куньлерде мытлакъа язылмагъа етиштиринъиз.

С. СУЛЕЙМАН

Halqımıznın milliy pedagogika sahasında ğalebesi

Dekabr 11-de Kiyevde Ukraina pedagogika ilimler akademiyası Pedagogika institutının meclisler zalında Qırım devlet muhendis-pedagogika universitetinin oquv işleri boyunca prorektorı, pedagogika ilimleri namzeti Muyedin Hayruddinov ‘Qırımtatar halqı etnopedagogikasının tiklenuvi ve inkişaf tendentsiyaları’ adlı mevzuda doktorlıq dissertatsiyasını qorcaladı. Qırımtatar halqı etnopedagogikası daha olduqca yaş bir ilimdir. Şunın icun bu ilim sahasında artıq doktorlıq dissertatsiyası da qorcalanğanı hepimizni quvandıra. Bu vaqia umumen bizim milliy pedagogikamıznın teren tarihı ve, umut etemiz ki, buyuk kelecegi bar olğanını daha bir defa isbat etti. ‘Maarifci’ cemiyeti hurmetli Muyedin oca Hayruddinovnı yanı ğalebesinen can-yurekten hayırlap, ona maarif sahasında daha coq muvafaqiyetlerge irişmesini tiley.

Bu sevincli vaqia aqqında ‘Maarif işleri’nin kelecek sanında tafsilatlı oquybilesiniz.



Похожие:

Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) iconДокументы
1. /Гостевая - 2003 12 Декабрь.doc
Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) iconДокументы
1. /Положение ь1.doc
2. /Положение ь2.doc
Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) iconИсточник: газета "Рыбный Мурман" №79 1961 года
Колескин михаил Филиппович, капитан траулера «Поти» Мурманского тралового флота в 1961 году
Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) iconИсточник: газета "Рыбный Мурман" №6 1961 года
Шаповалов петр Кузьмич, капитан траулера «Жемчуг» Мурманского тралового флота в 1961 году
Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) iconИсточник: газета "Рыбный Мурман" №153 1961, №7 1962 года
Камбалин михаил Степанович, капитан срт-205 в 1961 году, траулера «Ставрида» в 1962-м
Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) iconДокументы
1. /Вопросы/Q1.doc
2. /Вопросы/Q10.doc
Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) iconЗакон от 7 июля 2003 г. N 126-фз о связи (с изменениями от 23 декабря 2003 г., 22 августа, 2 ноября 2004 г., 9 мая 2005 г.) Принят Государственной Думой 18 июня 2003 года Одобрен Советом Федерации 25 июня 2003 года
Статья Организация деятельности, связанной с размещением сооружений связи и средств связи
Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) iconЗакон Российской Федерации «Об образовании»
ФЗ, от 25. 06. 2002 №71-фз, от 25. 07. 2002 №112-фз, от 10. 01. 2003 №11-фз, от 07. 07. 2003 №123-фз, от 08. 12. 2003 №169-фз, с изм.,...
Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) iconДокументы
1. /57 видеокурс.doc
Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) iconДокументы
1. /1888 Committee.doc
Maarif-isleri №12 (50) декабрь, 2003 с. Шевкъий бекторе (1888 1961) iconДокументы
1. /nar_dep.DOC
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©podelise.ru 2000-2014
При копировании материала обязательно указание активной ссылки открытой для индексации.
обратиться к администрации
Документы

Разработка сайта — Веб студия Адаманов