M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора icon

M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора



НазваниеM. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора
Дата конвертации30.07.2012
Размер43.29 Kb.
ТипСеминар




Текст для семинарского занятия 31/I/2012.


M. Tulli Ciceronis.

De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81)


Речь Красса о значении философии в подготовке оратора.

––––––––––

Необходимость для политика широкого гуманитарного образования – один из стержневых тезисов диалога, главная теоретическая и жизненная установка Цицерона–просветителя. Искусство оратора не исчерпывается техникой красноречия. Он обязан и быть добродетельным, и знать, в чём состоит добродетель. Л. Лициний Красс доказывает свою мысль энергичной, содержательно насыщенной двухчастной речью, включающей историко-культурный, философский и автобиографический экскурсы.

––––––––––

I. «Греческая часть».

A) с. 15–16. Exordium: искусство убеждения предполагает единство мысли и речи. В древности не было наук, но были государственные деятели, соединявшие прозорливость с красноречием. B. Почему теория рассталась с практикой? (56–57) От Гомера до Сократа: грустная история отношений риторики и философии (58–61).


Hanc, inquam, cogitandi pronuntiandique rationem vimque dicendi veteres Graeci sapientiam nominabant; hinc illi Lycurgi, hinc Pittaci, hinc Solones atque ab hac similitudine Coruncanii nostri, Fabricii, Catones, Scipiones fuerunt, non tam fortasse docti, sed impetu mentis simili et voluntate. Eadem autem alii prudentia, sed consilio ad vitae studia dispari quietem atque otium secuti, ut Pythagoras, Democritus, Anaxagoras, a regendis civitatibus totos se ad cognitionem rerum transtulerunt; quae vita propter tranquillitatem et propter ipsius scientiae suavitatem, qua nihil est hominibus iucundius, pluris, quam utile fuit rebus publicis, delectavit. Itaque, ut ei studio se excellentissimis ingeniis homines dediderunt, ex ea summa facultate vacui ac liberi temporis multo plura, quam erat necesse, doctissimi homines otio nimio et ingeniis uberrimis adfluentes curanda sibi esse ac quaerenda et investiganda duxerunt.

Nam vetus quidem illa doctrina eadem videtur et recte faciendi et bene dicendi magistra; neque disiuncti doctores, sed eidem erant vivendi praeceptores atque dicendi, ut ille apud Homerum Phoenix, qui se a Peleo patre Achilli iuveni comitem esse datum dicit ad bellum, ut efficeret oratorem verborum actoremque rerum. Sed ut homines labore adsiduo et cotidiano adsueti, cum tempestatis causa opere prohibentur, ad pilam se aut ad talos aut ad tesseras conferunt aut etiam novum sibi ipsi aliquem excogitant in otio ludum, sic illi a negotiis publicis tamquam ab opere aut temporibus exclusi aut voluntate sua feriati totos se alii ad poetas, alii ad geometras, alii ad musicos contulerunt, alii etiam, ut dialectici, novum sibi ipsi studium ludumque pepererunt atque in eis artibus, quae repertae sunt, ut puerorum mentes ad humanitatem fingerentur atque virtutem, omne tempus atque aetates suas consumpserunt.
Sed quod erant quidam eique multi, qui aut in re publica propter ancipitem, quae non potest esse seiuncta, faciendi dicendique sapientiam florerent, ut Themistocles, ut Pericles, ut Theramenes, aut, qui minus ipsi in re publica versarentur, sed huius tamen eiusdem sapientiae doctores essent, ut Gorgias, Thrasymachus, Isocrates, inventi sunt, qui, cum ipsi doctrina et ingeniis abundarent, a re autem civili et a negotiis animi quodam iudicio abhorrerent, hanc dicendi exercitationem exagitarent atque contemnerent; quorum princeps Socrates fuit, is qui omnium eruditorum testimonio totiusque iudicio Graeciae cum prudentia et acumine et venustate et subtilitate tum vero eloquentia, varietate, copia, quam se cumque in partem dedisset omnium fuit facile princeps, eisque, qui haec, quae nunc nos quaerimus, tractarent, agerent, docerent, cum nomine appellarentur uno, quod omnis rerum optimarum cognitio atque in eis exercitatio philosophia nominaretur, hoc commune nomen eripuit sapienterque sentiendi et ornate dicendi scientiam re cohaerentis disputationibus suis separavit; cuius ingenium variosque sermones immortalitati scriptis suis Plato tradidit, cum ipse litteram Socrates nullam reliquisset.

B) с. 16–18. Продолжение enarratio: история философии после Сократа (61–62). Критика эпикурейцев (63–64) и стоиков (65–66). Из всех философских школ автор больше всего сочувствует новой Академии (67–68).


Hinc discidium illud exstitit quasi linguae atque cordis, absurdum sane et inutile et reprehendendum, ut alii nos sapere, alii dicere docerent. Nam cum essent plures orti fere a Socrate, quod ex illius variis et diversis et in omnem partem diffusis disputationibus alius aliud apprehenderat, proseminatae sunt quasi familiae dissentientes inter se et multum disiunctae et dispares, cum tamen omnes se philosophi Socraticos et dici vellent et esse arbitrarentur. Ac primo ab ipso Platone Aristoteles et Xenocrates, quorum alter Peripateticorum, alter Academiae nomen obtinuit, deinde ab Antisthene, qui patientiam et duritiam in Socratico sermone maxime adamarat, Cynici primum, deinde Stoici, tum ab Aristippo, quem illae magis voluptariae disputationes delectarant, Cyrenaica philosophia manavit, quam ille et eius posteri simpliciter defenderunt, hi, qui nunc voluptate omnia metiuntur, dum verecundius id agunt, nec dignitati satis faciunt, quam non aspernantur, nec voluptatem tuentur, quam amplexari volunt. Fuerunt etiam alia genera philosophorum, qui se omnes fere Socraticos esse dicebant, Eretricorum, Erilliorum, Megaricorum, Pyrrhoneorum; sed ea horum vi et disputationibus sunt iam diu fracta et exstincta.

Ex illis autem quae remanent, ea philosophia, quae suscepit patrocinium voluptatis, etsi cui vera videatur, procul abest tamen ab eo viro, quem quaerimus et quem auctorem publici consili et regendae civitatis ducem et sententiae atque eloquentiae principem in senatu, in populo, in causis publicis esse volumus. Nec ulla tamen ei philosophiae fiet iniuria a nobis; non enim repelletur inde, quo adgredi cupiet, sed in hortulis quiescet suis, ubi vult, ubi etiam recubans molliter et delicate nos avocat a Rostris, a iudiciis, a curia, fortasse sapienter, hac praesertim re publica. Verum ego non quaero nunc, quae sit philosophia verissima, sed quae oratori coniuncta maxime; qua re istos sine ulla contumelia dimittamus; sunt enim et boni viri et, quoniam sibi ita videntur, beati; tantumque eos admoneamus, ut illud, etiam si est verissimum, tacitum tamen tamquam mysterium teneant, quod negant versari in re publica esse sapientis; nam si hoc nobis atque optimo cuique persuaserint, non poterunt ipsi esse, id quod maxime cupiunt, otiosi.

Stoicos autem, quos minime improbo, dimitto tamen nec eos iratos vereor, quoniam omnino irasci nesciunt; atque hanc eis habeo gratiam, quod soli ex omnibus eloquentiam virtutem ac sapientiam esse dixerunt. Sed nimirum est in his, quod ab hoc, quem instruimus oratore, valde abhorreat; vel quod omnis, qui sapientes non sint, servos, latrones, hostis, insanos esse dicunt, neque tamen quemquam esse sapientem: valde autem est absurdum ei contionem aut senatum aut ullum coetum hominum committere, cui nemo illorum, qui adsint, sanus, nemo civis, nemo liber esse videatur. Accedit quod orationis etiam genus habent fortasse subtile et certe acutum, sed, ut in oratore, exile, inusitatum, abhorrens ab auribus vulgi, obscurum, inane, ieiunum, ac tamen eius modi, quo uti ad vulgus nullo modo possit: alia enim et bona et mala videntur Stoicis et ceteris civibus vel potius gentibus; alia vis honoris, ignominiae, praemi, supplici; vere an secus nihil ad hoc tempus; sed ea si sequamur, nullam umquam rem dicendo expedire possimus.

Reliqui sunt Peripatetici et Academici; quamquam Academicorum nomen est unum, sententiae duae; nam Speusippus Platonis sororis filius et Xenocrates, qui Platonem audierat, et qui Xenocratem Polemo et Crantor, nihil ab Aristotele, qui una audierat Platonem, magno opere dissensit; copia fortasse et varietate dicendi pares non fuerunt: Arcesilas primum, qui Polemonem audierat, ex variis Platonis libris sermonibusque Socraticis hoc maxime adripuit, nihil esse certi quod aut sensibus aut animo percipi possit; quem ferunt eximio quodam usum lepore dicendi aspernatum esse omne animi sensusque iudicium primumque instituisse – quamquam id fuit Socraticum maxime – non quid ipse sentiret ostendere, sed contra id, quod quisque se sentire dixisset, disputare. Hinc haec recentior Academia manavit, in qua exstitit divina quadam celeritate ingeni dicendique copia Carneades; cuius ego etsi multos auditores cognovi Athenis, tamen auctores certissimos laudare possum et socerum meum Scaevolam, qui eum Romae audivit adulescens, et Q. Metellum L. F. familiarem meum, clarissimum virum, qui illum a se adulescente Athenis iam adfectum senectute multos dies auditum esse dicebat.


C) c. 19. Переход к «римской части». Римское красноречие труднее греческой философии, выше правил ремесла, и Красс не считает нужным разбирать уроки риторов, изложенные М. Антонием во второй кн. «Диалога» (69–70). Его задача – вернуться к древней мудрости, восстановить в идеальном ораторе былое единство речи и мысли (71–73).


Haec autem, ut ex Appennino fluminum, sic ex communi sapientiae iugo sunt doctrinarum facta divortia, ut philosophi tamquam in superum mare Ionium defluerent Graecum quoddam et portuosum, oratores autem in inferum hoc, Tuscum et barbarum, scopulosum atque infestum laberentur, in quo etiam ipse Ulixes errasset. Qua re, si hac eloquentia atque hoc oratore contenti sumus, qui sciat aut negare oportere, quod arguare, aut, si id non possis, tum ostendere, quod is fecerit, qui insimuletur, aut recte factum aut alterius culpa aut iniuria aut ex lege aut non contra legem aut imprudentia aut necessario, aut non eo nomine usurpandum, quo arguatur, aut non ita agi, ut debuerit ac licuerit; et, si satis esse putatis ea, quae isti scriptores artis docent, discere, quae multo tamen ornatius, quam ab illis dicuntur, et uberius explicavit Antonius – sed, si his contenti estis atque eis etiam, quae dici voluistis a me, ex ingenti quodam oratorem immensoque campo in exiguum sane gyrum compellitis.

Sin veterem illum Periclem aut hunc etiam, qui familiarior nobis propter scriptorum multitudinem est, Demosthenem sequi vultis et si illam praeclaram et eximiam speciem oratoris perfecti et pulcritudinem adamastis, aut vobis haec Carneadia aut illa Aristotelia vis comprehendenda est. Namque, ut ante dixi, veteres illi usque ad Socratem omnem omnium rerum, quae ad mores hominum, quae ad vitam, quae ad virtutem, quae ad rem publicam pertinebant, cognitionem et scientiam cum dicendi ratione iungebant; postea dissociati, ut exposui, a Socrate diserti a doctis et deinceps a Socraticis item omnibus philosophi eloquentiam despexerunt, oratores sapientiam, neque quicquam ex alterius parte tetigerunt, nisi quod illi ab his aut ab illis hi mutuarentur; ex quo promiscue haurirent, si manere in pristina communione voluissent. Sed ut pontifices veteres propter sacrificiorum multitudinem tres viros epulones esse voluerunt, cum essent ipsi a Numa, ut etiam illud ludorum epulare sacrificium facerent, instituti, sic Socratici a se causarum actores et a communi philosophiae nomine separaverunt, cum veteres dicendi et intellegendi mirificam societatem esse voluissent.


II. «Римская часть».

A) с. 20. Автобиографический экскурс: для пополнения знаний не было возможности; философию заменил жизненный опыт (74–75).


Quae cum ita sint, paululum equidem de me deprecabor et petam a vobis, ut ea, quae dicam, non de memet ipso, sed de oratore dicere putetis. Ego enim sum is, qui cum summo studio patris in pueritia doctus essem et in forum ingeni tantum, quantum ipse sentio, non tantum, quantum [ipse] forsitan vobis videar, detulissem, non possim dicere me haec, quae nunc complector, perinde, ut dicam discenda esse, didicisse; quippe qui omnium maturrime ad publicas causas accesserim annosque natus unum et viginti nobilissimum hominem et eloquentissimum in iudicium vocarim; cui disciplina fuerit forum, magister usus et leges et instituta populi Romani mosque maiorum. Paulum sitiens istarum artium, de quibus loquor, gustavi, quaestor in Asia cum essem, aequalem fere meum ex Academia rhetorem nactus, Metrodorum illum, de cuius memoria commemoravit Antonius; et inde decedens Athenis, ubi ego diutius essem moratus, nisi Atheniensibus, quod mysteria non referrent, ad quae biduo serius veneram, suscensuissem.


B) с. 21. Римский практицизм в сравнении с отвлечёнными теориями греков (75–79). Возможность овладеть практической философией (80).


Qua re hoc, quod complector tantam scientiam vimque doctrinae, non modo non pro me, sed contra me est potius – non enim quid ego, sed quid orator possit disputo – atque hos omnis, qui artis rhetoricas exponunt, perridiculos; scribunt enim de litium genere et de principiis et de narrationibus; illa vis autem eloquentiae tanta est, ut omnium rerum, virtutum, officiorum omnisque naturae, quae mores hominum, quae animos, quae vitam continet, originem, vim mutationesque teneat, eadem mores, leges, iura describat, rem publicam regat, omniaque, ad quamcumque rem pertineant, ornate copioseque dicat. In quo genere nos quidem versamur tantum quantum possumus, quantum ingenio, quantum mediocri doctrina, quantum usu valemus; neque tamen istis, qui in una philosophia quasi tabernaculum vitae suae conlocarunt, multum sane in disputatione concedimus. Quid enim meus familiaris C. Velleius adferre potest, quam ob rem voluptas sit summum bonum, quod ego non copiosius possim vel tutari, si velim, vel refellere ex illis locis, quos exposuit Antonius, hac dicendi exercitatione, in qua Velleius est rudis, unus quisque nostrum versatus? Quid est, quod aut Sex. Pompeius aut duo Balbi aut meus amicus, qui cum Panaetio vixit, M. Vigellius de virtute hominum Stoici possint dicere, qua in disputatione ego his debeam aut vestrum quisquam concedere?

Non est enim philosophia similis artium reliquarum: nam quid faciet in geometria qui non didicerit? quid in musicis? Aut taceat oportebit aut ne sanus quidem iudicetur. Haec vero, quae sunt in philosophia, ingeniis eruuntur ad id, quod in quoque veri simile est, eliciendum acutis atque acribus eaque exercitata oratione poliuntur. Hic noster vulgaris orator, si minus erit doctus, at tamen in dicendo exercitatus, hac ipsa exercitatione communi istos quidem verberabit neque se ab eis contemni ac despici sinet; sin aliquis exstiterit aliquando, qui Aristotelio more de omnibus rebus in utramque partem possit dicere et in omni causa duas contrarias orationes, praeceptis illius cognitis, explicare aut hoc Arcesilae modo et Carneadi contra omne, quod propositum sit, disserat, quique ad eam rationem adiungat hunc usum exercitationemque dicendi, is sit verus, is perfectus, is solus orator. Nam neque sine forensibus nervis satis vehemens et gravis nec sine varietate doctrinae satis politus et sapiens esse orator potest.


C) Peroratio: римского оратора, каким его хочет видеть автор, невозможно воспитать, руководствуясь лишь методами греческих риторических школ (81).


Quare Coracem istum veterem patiamur nos quidem pullos suos excludere in nido, qui evolent clamatores odiosi ac molesti, Pamphilumque nescio quem sinamus in infulis tantam rem tamquam puerilis delicias aliquas depingere; nosque ipsi hac tam exigua disputatione hesterni et hodierni diei totum oratoris munus explicemus, dum modo illa res tanta sit, ut omnibus philosophorum libris, quos nemo istorum umquam attigit, comprehensa esse videatur.

––––––––––––––

Текст по старому изданию Карла Пидерита (Cicero. De oratore. Für den Schulgebrauch erkl. von K. W. Piderit. 6. Aufl., besorgt von O. Harnecker, Berlin, 1886), воспроизведенному Артуром Вилкинсом (Cicero. De Oratore libri I–III. Ed. A. S. Wilkins. Oxford, 1892), чьё издание использовано в TLG. Разночтения с новейшим изданием Дэвида Манкина (Cicero. De oratore Book III. Ed. D. Mankin. Cambridge, 2011) будут разобраны.




Похожие:

M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора iconM. tulli ciceronis

M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора iconМетодические указания по подготовке доклада и реферата
Методические рекомендации предназначены для оказания помощи студентам в изучении основных проблем философии: возникновение, предмет...
M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора iconПриказ №7 I м. Кадочников Станислав, сош №5 II м. Чуракова Юлия, Гимназия №7 II м. Захаров Максим, сош №6 III м. Белевская Галина сош №5 III м. Никитюк Илья, сош №5
Гимназии №7 проведены городские соревнования по общефизической подготовке. Соревнования прошли организованно и с хорошей явкой участников....
M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора iconЭкзаменационные вопросы по философии 2005 (дневные факультеты) Что такое философия? Проблемы и специфика философского знания. Структура и функции философии
Место философии в системе духовной культуры: соотношение мифологии, религии, науки и философии
M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора iconВ этом рассказе речь пойдет о значении воды в жизни людей и растений, об аномалиях воды, о «памяти» воды
Вода уникальный жидкий минерал нашей планеты, играет колоссальную роль в жизни, выполняет множество важнейших функций и не все тайны...
M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора iconПоложение о профильном обучении и предпрофильной подготовке обучающихся II-III ступеней гимназического образования моу «Гимназия №4 им. А. С. Пушкина»
Настоящее положение о предпрофильной подготовке и профильном обучении разработано в соответствии с Уставом гимназии, концепцией и...
M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора iconПриказ № О подготовке и проведении зимней сессии в классах III ступени обучения (10, 11 классы) в 2010-11 учебном году На основании Положения о проведении промежуточной аттестации в классах III ступени обучения и решения педагогического совета (протокол №3 от 30.
На основании Положения о проведении промежуточной аттестации в классах III ступени обучения и решения педагогического совета (протокол...
M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора iconДокументы
1. /З.В. Савкова Искусство оратора.doc
M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора iconКонтрольные вопросы по философии для студентов II курса Философия и круг изучаемых ею проблем. Предмет и функции философии
Ортодоксальные школы индийской философии (ньяя – вайшешика, санкхья – йога, веданта миманса)
M. Tulli Ciceronis. De oratore lib. III cap. 15–21 (sect. 56–81) Речь Красса о значении философии в подготовке оратора iconВнеклассное занятие по русскому языку в 4 классе «русскую речь беречь!» Моу сош №13 учитель нач классов Коробка С. А
Цель занятия: развивать у учащихся стремление следить за правильностью речи, учиться анализировать свою речь и речь товарищей с точки...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©podelise.ru 2000-2014
При копировании материала обязательно указание активной ссылки открытой для индексации.
обратиться к администрации
Документы

Разработка сайта — Веб студия Адаманов